List do Scrum Mastera

https://www.linkedin.com/pulse/letter-scrum-masters-andy-brandt

Feedback - publikacja artykułów

Zapraszam do lektury nowej serii artykułów z działu Laboratorium Bottega jaki prowadzimy od początku istnienia Magazynu Programista.

Aktualnie dostępne są dwa pierwsze teksty poświęcone naszym eksperymentom z "Brakującym elementem Agile": http://bottega.com.pl/artykuly-i-prezentacje#agile

Paweł Badeński dzieli się swoimi doświadczeniami na temat feedbacku, które zdobył jako coach zespołów w ThoughtWorks, gdzie był odpowiedzialny za "misje ratunkowe" polegające na zmianie systemowej kultury pracy np. w projektach IT rządu UK.

Statystyczny człowiek dostaje w ciągu roku ok 17 minut pozytywnych informacji na temat siebie i swego zachowania. Łatwo przychodzi nam krytykowanie (źle przeprowadzone działa na cały zespół niczym sarin), ale pozytywny feedback dostajemy zwykle jedynie od babci;)

Co może zdziałać pozytywny feedback? Np. wyciska łzy u dorosłych mężczyzn ostatniego dnia warsztatów, odbudowuje morale i motywację... i takie tam... kluczowe ze strategicznego punktu widzenia sprawy:)

//=============================

W kolejnych częściach serii zajmiemy się między innymi:

• komunikacją z biznesem - miękkie techniki prowadzenia sesji modelowania wspierające DDD
• odbudową morale i motywacji
• problemami z utratą pracowników i pozyskaniem na ich miejsce nowych 

Brakujący element Agile

Chciałbym zaprosić czytelników do odwiedzenia zaprzyjaźnionego bloga, który właśnie wystartował: The missing link of Agile. Tytułowy Element, którego brakuje w wielu implementacjach Agile w różnych organizacjach to zwrócenie uwagi na ludzi - wraz z całą ich sferą miękką oraz dynamiką zespołu. W przeważającej ilości przypadków to ten pominięty element a nie technologia decyduje o przebiegu oraz powodzeniu projektu.

Paweł Badeński - autor bloga - będzie dzielił się swoimi doświadczeniami, które zdobył jako programista oraz coach programistów w (nie bójmy się użyć tego słowa) kultowej już firmie jaką jest ThoughtWorks.

C4 - Zwinne podejście do odkrywania i dokumentowania architektury

W jaki sposób dokumentować architekturę systemu - z jednej strony tak, aby zawrzeć wszystkie potrzebne informacje, z drugiej zaś, aby nie przeładować dokumentacji szczegółami, które czynią ją bezużyteczną?

Pracując z zespołami podczas warsztatów architektonicznych rozpoczynam zwykle od "zadania na rozgrzewkę", którego treść jest krótka: "wyobraźcie sobie, że od jutra dołączam do Waszego teamu; narysujcie proszę architekturę systemu, nad którym aktualnie pracujecie aby szybko i efektywnie wprowadzić mnie w kontekst oraz abym wiedział  gdzie 'włożyć ręce'".

Jak widać treść nie doprecyzowuje o jaki rodzaj architektury chodzi (aplikacyjna, systemowa, wdrożeniowa, etc) oraz w jaki sposób należy to zrobić - po prostu "tak jak robicie to aktualnie w projekcie", a jeżeli tego typu aktywności nie są podejmowane, "intuicyjnie, jak byś to zrobił/zrobiła".


/*************************
Wiem, że zewnętrzny doradca, który chce 'włożyć ręce' w projekt to niespotykany okaz. Większość z nich to osobniki typu krokodyl - małe rączki, duża gęba (czytaj: nic nie robi, dużo gada).

**************************/

Typowe problemy, jakie pojawiają się podczas prób wizualizowania architektury oraz jeden ze sposobów radzenia sobie z takim krytycznym zadaniem jakim jest komunikowanie swoich pomysłów i strategicznych decyzji opisałem w najnowszym numerze programistamag.

Artykuł C4 - Zwinne podejście do odkrywania i dokumentowania architektury jak zwykle do pobrania (jak zwykle free) tutaj: Niezbędnik początkującego projektanta i architekta (zachęcam oczywiście do odwiedzenia empiku lub zakupu wersji elektrycznej całego numeru).


//===================================================

Zainteresowanych zgłębieniem tematu odsyłam do książki Software Architecture for Developers oraz artykułu, który kilka dni temu ukazał się na infoq.

Ze doświadczenia swego oraz zespołów, z którymi pracuję mogę podzielić się jednym rozszerzeniem do C4:  mianowicie w większych systemach Komponenty warto grupować w Moduły (czyli: Context Containers Modules Components Classes). Wewnątrz modułu komponenty "widzą" się wzajemnie, natomiast poza modułem jest widoczny jedynie podzbiór API np. w formie Fasady lub emitowanych zdarzeń (część zdarzeń, które pojawiają się wewnątrz modułu).

Code Review vs Pair Programming

Oczywiście w idealnym świecie najlepiej byłoby mieć zarówno Code Review (CR) jak i Pair Programming (PP).
Jednak w brutalnej rzeczywistości zwykle nie ma to czasu, ponieważ ich wykonywanie wiąże się ze złudzeniem tracenia czasu.

Na szczęście w dojrzałych organizacjach znajdujemy czas na tego typu "zbytki" rozumiejąc ich potrzebę - szczególnie w przypadku ekspansji zespołu o "młodych, zdolnych, dobrze zapowiadających się".
Wówczas zwykle defultowo wybór pada na CR.

Co takiego możemy sprawdzić podczas CR?
Na pewno:
- dużą część zasad Clean Code
- poziom sensowności testów
- bardzo ogólnie zgodność z założonym stylem architektonicznym
- przy większym zaangażowaniu być może część reguł GRASP lub SOLID.

<dygresja>
Co do podstawowych zasad Clean Code to wydawać by się mogło, że są intuicyjne. Że każdy podczas pierwszego roku nauki programowania (czy to w podstawówce czy to na studiach) zrozumiał, że krótkie metody i samoopisujące się identyfikatory - GOOD, odwrotnie - BAD.

Okazuje się, że jednak niekoniecznie. W wolnej chwili przyjrzycie się sobie i kolegom z teamu pod kątem dominacji jednego z dwóch typów inteligencji: werbalnej i algorytmicznej.

Polecam Doskonały artykuł Andrzeja Szczodraka: "O programiście-pisarzu i programiście-konstruktorze..."
Dobitnie mówi o tym również Greg Young "gdzieś" w swoim 6.5 godzinnym video.

Ogólny morał jest taki: ważne aby odpowiednio przypisywać programistów o naturalnych zdolnościach do odpowiednich części systemu.

Generalnie różnica polega na tym, że programiści o dominującej inteligencji werbalnej dbają o formę wyrazu. Ich nastawienie - a wręcz predyspozycje - determinują elegancki styl, czytelność i prostotę (prostotę w rozumieniu werbalnym). A Możliwość eleganckiego i prostego wyrażenia intencji jest dla nich narzędziem weryfikacji poprawności pomysłu (weryfikacji nie formalnej ale bardziej intuicyjnej). Algorytmy nie są ich mocną stroną, raczej wzorce, ogólne zasady i formy, architektury, archetypy. Mają niestety chorobliwą tendencję do tworzenia frameworków, aby nadać ramy myślom.

Z kolei programiści o dominującej inteligencji algorytmicznej doskonale czują się w złożonej gmatwaninie obostrzeń nie dbając o styl i formę - te są dla nich pomijalne. Na poziomie algorytmu liczy się wydajność. Ich mocną stroną są raczej biblioteki niż frameworki.
Dodatkowo kilkanaście lat stukania młotkiem w głowę na lekcjach/zajęciach z matematyki gdzie dobra nazwa funkcji to f albo g, dobra nazwa zmiennej to x, y, k, l, m, n a najlepsze zadania to te bez kontekstu i bez treści - umacniają naturalne nawyki.
</dygresja>

Mam nadzieję, że szczypta psychologii rzuci nieco nowego światła na podstawowe zasady Clean Code - z którymi jako entuzjasta dobrych modeli werbalnych osobiście zgadzam się w zupełności. Jednak innych ludzi trzeba również zrozumieć i nie można być zawsze Clean-Nazi.

Poza tym wiele z podstawowych zasad czystego kodu można sprawdzić automatycznie.


Jak jednak sprawdzić design? Jak sprawdzić sensowność koncepcji rozwiązania? Jak sprawdzić model biznesowy?

//Pomijamy tutaj organizacje, gdzie takowe artefakty przychodzą "z góry" do wklepania.

Zakładam też, że sprawdzanie designu metrykami z automatu to jak ocenianie obrazu poprzez histogram;)

Zatem aby sprawdzić tej klasy problemy podczas CR, weryfikujący musi niemal powielić całą pracę umysłową osoby, która weryfikowany kod spłodziła. Czyli innymi słowy mamy podwójny wysiłek mentalny!

Co jeżeli rzeczywiście go poniesiemy (czyli sprawdzimy coś więcej niż nazwy zmiennych i długość metod) i okaże się, że cała koncepcja rozwiązania jest błędna i należało by ją przepisać?

Czy przepisujemy, czy może kończymy CR stwierdzeniem: "następnym razem postaraj się bardziej"?


Skoro już inwestujemy czas drugiej osoby (zwykle tej "mocniejszej") w powstanie kodu, to może warto zrobić to na początku. Tak aby ta osoba brała udział w powstawaniu koncepcji rozwiązania a nie tylko sprawdzała długość metod;)

Jest wówczas duża szansa na:
- wyklucie się lepszego rozwiązania, modelu, koncepcji
- eliminację potrzeby przepisania
- czysty kod będzie niejako produktem ubocznym - ekspert zwykle nie potrafi pisać inaczej niż czysto - syf po prostu go spowalnia lub wręcz uniemożliwia myślenie

Dlatego lepiej zawczasu uprawiać Pair Programming (model kierowcy i pilota) aniżeli poniewczasie liczyć linijki w metodach i sprawdzać czy zmienne nazywają się tak podpowiada zdrowy rozsądek;P
Innymi słowy: mając ograniczone man-hoursy do zainwestowania, lepszy zwrot uzyskamy z PP.

Mam nadzieję, że archaiczne wyrazy użyte w ostatnim akapicie nadały temu postowi poniosły, świąteczny charakter;)

//=======================================

W psychologii uczenia się, mentoring uznaje się za najbardziej efektywną technikę uczenia. Po prostu my, ludzie w ogromnej większości uczymy się przez naśladownictwo - przynajmniej na pierwszych poziomach kompetencji (vide model Dreyfus).

Głuchy telefon

Głuchy telefon - intrygująca i dająca do myślenia zabawa z dzieciństwa, gdzie nawet bardzo prosta "informacja" może zostać zniekształcona po przejściu przez łańcuch "przekaźników".

Kultowy obrazek z huśtawką (który wszyscy znamy) obrazuje co dzieje się z informacją nieco bardziej wyrafinowaną (np. na temat wymagań) w procesie produkcji softu.

Jak temu zapobiec?
Racjonalnym rozwiązaniem jest Ubiquitous Language - kluczowa technika w Domain Driven Design polegająca na operowaniu wspólnym słownictwem domenowym na każdym poziomie abstrakcji: począwszy od eksperta biznesowego po kod źródłowy (sic!) w warstwie logiki aplikacji i logiki domenowej. W logice domenowej oczywiście obowiązuje ścisła "etykieta" - korzystanie z dobrze zdefiniowanych Building Blocks.

W tym miejscu dochodzimy do sedna posta.
Zachęcam do zapoznania się z prezentacją mego guru - Erica Evansa: "Sustainable Design for Agile Teams" podczas, której mamy próbkę sesji analitycznej pomiędzy programistą a ekspertem domenowym. Zwróćcie uwagę na dobrze zdefiniowany, wspólny język jakim posługują się obie strony oraz w jaki sposób "odkrywają" nowe byty.

Oczywiście taki proces nie jest tani oraz wymaga cennego zasobu: eksperta domenowego:/

//===========================================

Prezentacja porusza również inny, arcyważny aspekt: niezrozumienie projektowania domeny w naiwnym podejściu do Agile. Kiedy skupiamy się na pojedynczym wymaganiu lub na pojedynczej iteracji, wówczas zwykle mamy do czynienia ze specjalnym przypadkiem procesu biznesowego w jakiejś domenie. Gubimy "biger pikczer" i z czasem całość sprowadza się do radosnego (później smutnego) "hakowania" kodu opisującego jakieś specjalne przypadki - zaszłości. I nie ma co się oszukiwać - nikt nie jest skory do refaktoringu modelu domenowego, który jest już napełniony danymi w bazie:)

Bo w życiu trzeba... być Agile:)

Od dzieciństwa słyszmy ze strony różnych "dobrych wujków" co jest "w życiu ważne". Niestety rzadko zdarza się usłyszeć o adaptacyjności czyli życiowej zwinności (w sensie agilności).

Jadnak jakimś cudem w IT wszyscy są Agile - jakiś czas temu robiłem mały research, podczas którego z trudem znalazłem jedną firmę, w Indiach, która otwarcie mówi, że nie jest Agile;)

Gdy jednak przyjrzeć się bliżej, to z tym Agile jest jak z seksem u nastolatków - każdy o tym mówi ale niewielu tak na prawdę to robi (a przynajmniej tak było kilkanaście lat temu w klasach mat-inf;)
Mówi się, że Agile jest trudny ponieważ z pozoru wydaje się łatwy - tak łatwy, że wszystkim wydaje się, że zrozumieli.

W niniejszym poście nie będę pisał o problemach z metodykami (przy okazji: metodologia to nauka o metodykach). Skupimy się na materii miękkiej, czyli problemach z ludźmi.

Jak często napotykacie niemal faszystowskie, anty-adaptacyjne postawy typu:

- nie pisz komentarzy, pisz samo-komentujący się kod (ale samo-komentujący z czyjego punktu widzenia?)
- dobry kod powinien mieć 70% komentarzy tak aby dało się go odtworzyć czytając je (ale po co?)



- Stories są lepsze/gorsze niż Use Case (na jakim poziomie?)


- YAGNI i KISS (nawet jeżeli mam intuicję, że się przyda?)


- Java rules/.NET rules (ale czym to się różni?)

- zawsze używajmy IoC i ORM (ale dlaczego i po co?)
- ORM to badziewie, tylko SQL w procedurach (ale jakim kosztem?)

- jak baza to tylko Oracle/Postgres/...  (ale do każdego projektu?)
- jak baza to tylko noSQL (bo jest sexi?)

 - zawsze pisz testy - "you are not allowed to write a single line of production code without test first" - grzmiał jakiś czas temu Uncle (nomen omen;) Bob
- powinieneś mieć co najmniej 80% pokrycia testami (a dlaczego nie 85%? settery też?)
- nie pisz testów nigdy (nigdy?!?)

- metody powinny mieć 5 linijek (za 6 pójdę do więzienia?)
- metody powinny być tak długie, że powinno dać się je zrozumieć w 5 minut (ale zrozumieć przez kogo)

- zawsze używaj Mavena (nawet w jednomodułowym projekcie z 10 libami?)

- statyczne języki są lepsze (lepsze do czego?)
- dynamiczne języki są lepsze (szczególnie jak do klasy String dokleję sobie 150 metod


- przeglądarka/system/IDE X jest lepsze (lepsze do czego? mówisz to aby pomóc czy aby się podroczyć?)

Można by tak mnożyć w nieskończoność...

Nie wiem czy jest to przypadłość jedynie naszej branży, ale tym co hamuje Agile w procesie jest Autorytaryzm w ludziach. Być może autorytaryzm jest ogólnym memem "odziedziczonym" po wspomnianych w pierwszych zdaniu wujaszkach. Być może jest on wbudowany w nasze ścisłe umysły jako ich integralny ficzer - taki koprocesor poszukiwania jednego, naiwnie prostego równania na wszystko.


O ile mamy coraz więcej KNOW HOW to często brakuje KNOW WHEN.


Można ująć to inaczej: w równaniu

Mądrość = Wiedza + Kontekst

najważniejszy jest kontekst. Kontekst jest tym co odróżnia teorię od praktyki. Kontekst pozwalający zaadaptować wiedzę. Kontekst, który w Modelu Kompetencji Braci Dreyfus pojawia się z czasem, z doświadczeniem. A doświadczenie to refleksja. Refleksja jest konieczna do adaptacji podejścia.


//=================================

W większości cywilizacji konsekwencja jest cnotą. Zwrot "nie jesteś konsekwentny w swym postępowaniu" ma mocno pejoratywny wydźwięk.

Ale bardziej Agile jest inne podejście - podejście adaptacyjne: "Konsekwencja jest fortecą głupców". Konsekwencja zwalnia z obserwowania, myślenia i dostosowania się (nie należy mylić konsekwencji z wytrwałością).

Nie chodzi o to aby zafiksować się na czymś, spuścić głowę i konsekwentnie ryć niczym świnia za truflami. Co jakiś czas warto ją podnieść sprawdzić czy cel jest jeszcze wciąż na wprost - a może na horyzoncie pojawił się inny, lepszy cel i warto się zaadaptować?